HAKRIBI KORUPSAUN KOLUSAUN NEPOTISMU
Hapara korupsaun!, se O lakohi naukten sira goza...
KONTRA PENSAUN VITALISIA
“Lucia Lobato Tinan 5 hela iha Becora”

Thursday, December 13, 2012

Lucia Lobato Tama Prizaun Tinan 5

 [STL, 13 Dezembru 2012]
DILI - Desizaun Tribunal Rekursu haforsa desizaun Tribunal Distritu Dili no aumenta mos pena prizaun husi tinan 3,6, ba tinan lima ho indimizasaun osan rihun 4.

Tuir Fonte STL iha Tribunal Distritu Dili katak sira simu ona desizaun husi Tribunal Rekursu nebee laos deit haforsa, maibe aumenta mos pena prizaun husi tinan tolu ho balun ba tinan lima no selu indimizasaun ho osan $ 4.000.

Krime nebee Lucio Lobato hanesan Ministra Justisa, komete maka halo partisaun ekonomia ho negosiu nebee kategoria halo korupsaun hodi halakon osan estadu hamutuk $ 97.350 dollar amerikanu.

Lucia Lobato assume kargu ou ministra Justisa iha Governu Aliansa Maioria Parlamentar (AMP) iha loron 8 Agustu 2007 too 8 Agustu 2012. Lucia Lobato mos pernah sai kandidatu ba prezidente Republika iha biban eleisaun prezidensial tinan 2007, maibe nia votus latoo atu avansa ba segunda fase ronda eleisaun prezidensial.

Lucia Lobato mos nakonu ho ran luta nain, hamutuk ho maun alin sira familia Lobato hanesan, Prezidenti Nicolau Lobato, Ministru Defeza no Ministru Interior Rogerio Lobato no Vise Ministru Saude Luis Lobato, luta atu lori Timor ba ukun aan. Maibe tragis mos iha tempu ukun aan Lobato nain rua tama prizaun, Rogerio Lobato no Lucia Lobato.

Justisa lafihir koor politika, justisa atu lia los no justisa atu hatudu dalan los. Tanba nee, Lucia Lobato hein loron deit ona atu tama prizaun, maske tanba segredu justisa, Tribunal Distritu Dili sei bele fo sai ba publiku kona ba akordaun Tribunal Rekursu nee. “Ami seidauk bele fo sai akordaun nee, tanba segredu justisa,” dehan fonts nee ba STL iha Tribunal Distritu Dili, Kuarta(12/12).

Tuir fonts nee katak akordaun TR sei notifika uluk Defensor, Prokurador, no arguidu. Hafoin ida nee maka Tribunal Rekursu, haruka despaisu ba Tribunal Distrital hodi halao ezekusaun.

Tuir fontes, desijaun ne’e, laos fasil no buat hotu iha segredu justica, maske sira hatene mos seidauk fo sai ba publiku kona ba desijaun ikus TR nian kona ba kaju Lucia lobato nian.

“Ami laos lakohi fo sai, maibe buat nebe segredu justica ami labele fo sai, maske ami hatene mos ami labele fo sai uluk,”dehan fonts nee. Lucia Lobato nudar eis Ministra da Justica, hamutuk ho arguido Antonio Freitas nudar aprovijionamentu nebe hetan akuzasaun forte husi Ministeriu Publiku kona ba krime falsifikasaun dokumentus, hodi sosa farda ba guarda Prizioneiru sira. Ho akuzasaun Ministeriu Publiku nee, Juis Tribunal primeira instansia kondena Lucio Lobato ho pena prizaun tinan 3.6, maibe Arguida la konkorda ho desijaun Tribunal Dili no arguida rekore hodi halo rekursu ba TR. Desizaun ikus ho akordaun TR nian kondena Lucia Lobato ho pena prizaun tinan lima.

Entertantu arguido Antonio Freitas nudar eis direitur aprovizionamentu Ministeriu Justica mos senti triste tebes tamba, TR kondena nia maske antes ne’e TDD absolve nia 100% husi akuzasaun MP.“Karik hau ema laos mate restu no luta nain ida diak liu kaer hau ba hatam deit ona ba komarka labele halo hau ba mai, tamba iha momentu neba hau halao deit servisu nebe hau nia superior haruka, tamba saida mak hau tenki hetan kondenasaun nee,”dehan arguido Antonio Freitas. nes

Wednesday, December 12, 2012

KAK Mesak La Bele Kombate Korupsaun


DILI-Atu kombate korupsaun iha rai laran, presiza entidade tomak nia kolaborasaun. Korupsaun nee hariku parte balun deit, tan nee Timor-oan tomak tenki fo kontribuisaun hodi kombate korupsaun.

Komisariu Komisaun Anti Korupsaun (KAK), Adertito de Jesus, hanoin katak, importante liu atu kombate korupsaun mak entidade tomak tenki kolabora diak ho KAK.

Tuir Aderito, iha loron hirak liu ba koalia ona ho Komisaun A iha Parlamentu Nasional atu koalia efetivu liu tan, tamba atu tau espiritu kolaborasaun ida nebe importante atu kombate korupsaun iha nasaun Timor-Leste.

“Ita tau espiritu kolaborasaun importante tebes atu kombate no prevene korupsaun iha rai laran, no mos halo kolaborsaun ho ita boot (media, red) sira," esplika Aderito ba jornalista foin lalais nee iha Hotel Timor.Nia hatutan, KAK responsabiliza ba deit Parlamentu Nasional, maibe la responsavel ba Prezidente Republika no governu.

“Ami mos presiza hamutuk ho sira (Parlamentu) atu hadia mekanizmu asset deklarasaun, karik membru governu sei halo tuir lei numeru 7/2007 no sei hatoo ba Tribunal Rekursu, mas ita seidauk iha dalan atu halo verifikasaun,” dehan Aderito.

Komisaun A Parlamentu Nasional, tuir Aderito, mos iha hanoin atu halo meja redonda ho sira, hodi hare kestaun deklarasaun asset rikusoin ulun boot sira nebe atu kaer kargu importante iha nasaun nee. lay (STL, 12 Dezembru 2012)

Saturday, December 8, 2012

Dom Basilio: TL Katolika Numeru Um Korrupsaun mos Numeru Um


Tempo Semanal – Baukau, 08/12/2012

Bispo Diosese baukau, Dom Basilio io Nasimento hateten katak maske iha timor Leste mairia ninia emar katolika numeru dahuluk iha mundo maibe mos numeru um iha lala’ok aat hanesan Korrupsaun. Bispo Basilio hateten lian hirak ne’e iha ninia omilia durante de misa ba ordenasaun padre foun sira iha kolegio fatumaka Baukau, ohin (08/12) dader

Iha sarani lubun bo’ot ninia let marka mos presença husi ulun boot parlamentu RDTL no membro kinto governu konstitusional balun hanesan ministru edukasaun ho sekretariu do Estadu ba eletricidade. Maibe Bispo ne’e ho lian maka’as no kmanek hodi fakar sai aktu KKN ne'ebe dala barak liu komete husi ukun nain sira ne’ebe ka'er hela pozisaun xafe balun iha nasaun ne’e.

Amo Bispo Nasimento konta tuir istoria viajen ne’ebe nia halo ba rai liur iha fulan oetobru. Nia haktuir katak wainhira nia hasoru malu ho ninia belum bispo sira seluk ema sempre hahi Timor oan sira nia espiritu maibe Dom Basilio ne'ebe maka urgulho los ne'e hateten katak buat ne'ebe ema hahi ne'e loos mas ninia fuan sente katak, “ Timor Leste nasaun ne'e katolika numru um, korrupsaun mos numeru um.”

Membru governu sira barak maka komete hela atetude Korrupsaun, Nepotismu no Kolusaun maske dala barak sira ibun sempre koalia kona ba transparência no akauntabilidade. Iha kazu lubun ida maka rejista iha Tribunal kontra eis membru governu balun no fungsionariu publiku sira seluk. Maske esforsu barak maka halo ona maibe KKN iha nasaun foun ne'e buras liu tan.

Aban loron (09/12) Timor Leste mos sei celebra loron mundia combate dengue KKN ne’ebe membro Governu nasaun ne’e ninia barak mos nani hela iha laran. Tuir orariu ne’ebe foo sai husi Komisaun Anti Korrupsaun dehan katak ceremonia refere sei halao iha besik halihun eis kodim ninia sorin no sei marka mos presença husi nai ulun sira iha nasaun ne’e.

http://temposemanaltimor.blogspot.co.uk/2012/12/dom-basilio-tl-katolika-numeru-um.html

Thursday, October 4, 2012

Povu Hein Desizaun Final Kazu Lucia Lobato

STL, 4 Outubro 2012

DILI - Kazu Eis Ministra Justisa, Lucia Lobato, nebee ninia prosesu kontinua ba Tribunal Rekursu, too oras nee seidauk iha rezultadu. Povu kontinua hein rezultadu ikus husi kazu nee. Alende nee, povu mos hein desizaun final husi kazuEis Administrador Distrito Dili, Ruben Braz nomos Diretor Organizasau Naun Govermental (ONG) LABEH, Cristopher Henrry Samson, nebee hatama mos rekursu ba Tribunal Rekursu.

Vice Prezidente Parlamentu Nasional, Adriano do Nascimento husu ba tribunal atu prosesa kazu nee, para Timor-oan hotu bele hatene sidadaun nain tolu nebee deskonfia nee sala ou la sala. Kuandu la prosesa mak bele esklui sidadaun hirak nee ba sira nia atividade.

“Timor-oan tomak hatene sidadaun nain tolu nee (Lucia Lobato, Roben Braz, Cristopher, Red) katak, sira arguidu nebee deskonfia naok orsamentu estadu ninian, mas kestaun mak tribunal seidauk desidi loos ou lae,” dehan Adriano ba jornalista iha Parlamentu Nasional, Kuarta (03/10).

Nia dehan, Timor-oan tomak hakarak kuandu atu lori ema ida ba iha tribunal, tenki iha serteza katak ema nebee deskonfia sala ou loos, maibe desizaun tribunal mak sei disidi tamba kazu hirak nee too ona iha Tribunal Rekusu.

“Husu ba tribunal atu prosesa lalais no labele rai no budu buat nee too ikus ita fo mensajen nebee laiha serteza de lei iha ita nia rai. Se kaundu tribunal hasai sidadaun nain tolu sala tama komarka, kuandu la sala livre atu nunee sira bele halao sira nia servisu,” katak Adriano.

Nia haree katak, sidadaun nain tolu nee moris iha inserteza nia laran, bele mos halo sira lakon direitu ba moris nian. Sira hakarak halo servisu ruma, maibe labele tamba sira nia kazu iha tribunal hela nomos atu ba estranjeiru mos labele.

Iha fatin hanesan, Prezidente Komisaun A Parlamentu Nasional, Carmelita Moniz, esplika, tribunal nebee aas liu iha Timor-Leste mak Tribunal Rekursu, tan nee hein atu nunee tribunal halo servisu didiak hodi hare ba kazu nebee iha.

“Ami labele intervene tribunal sira nia servisu, tamba desizaun tribunal ninian mak desizaun nebe aas liu hodi kumpri, tan nee hau husu ba tribunal atu halo ona julgamentu hodi asegura ema nia direitu, ba ema sira nebee mak sai vitima no arguidu,” dehan Carmelita.

Nia husu ba tribunal atu hasai ona desizaun, nunee Timor oan hotu hatene, durasaun tempu laiha, durasaun tempu ba deit arguidu sira nebee mak tama iha prizaun preventiva mak fo liu prioridade atu nunee ema labele hela iha prizaun ho ilegalmente.

Carmelita hateten, arguidu nain tolu la tama ba iha prizaun preventiva no liberdade kondisional, tan nee laiha limiti tempu ba ema nebee mak liberdande kondisional atu hetan desizaun final. lay

Wednesday, September 26, 2012

KAK Hasoru MJ, Informa Difikuldade Ne’ebé KAK Infrenta


STL, 26 Setembru 2012

Komisáriu Komisaun Anti-Korupsaun, Adérito de Jesus ho Adjuntu KAK José Neves hasoru malu ho Ministru Justisa (MJ), Dionísio Babo Soares hodi informa kona-ba difikuldade ne’ebé durante ne’e KAK hasoru.

Komisáriu KAK Adérito, ba STL iha edifisiu Ministériu Justisa Kaikoli Segunda (24/9) hateten objetivu hasoru malu ho MJ atu informa difikudade ne’ebé durante ne’e KAK hasoru hanesan edifisiu, tanba ne’e KAK husu autorizasaun ba MJ liu husi Sekretáriu Estadu Terras e Propriedade, atu bele fasilita fatin ne’ebé sufisente, nune’e KAK bele halo servisu ho di’ak.

“Ami iha diresaun barak tamba ne’e ami husu ba Ministru Justisa liu husi Sekretáriu Estadu Terras e Propriedade atu bele fasilita fatin ida ba ami, nune’e ami bele halo ami nia servisu ho diak” dehan Adérito.

Alende informa kona-ba difikuldade Komisáiru KAK mós informa tan funsionáriu KAK ne’ebé to’o agora sei limitadu, atu halo servisu liu-liu iha Investigasaun, tamba ne’e husu ba MJ atu bele enkaixa Formandu sira ne’ebé agora tuir hela formasuan iha Portugál ba KAK, bainhira hotu husi formasaun ne’e.

)* Suara Timor Lorosa’e

Thursday, September 20, 2012

Korupsaun Sai Hanesan Moras Nebe Grave No Hadaet Iha Rai Laran


STL, 20 Setembru 2012

Maximiano Boavida Pereira, S.I. Kom
Korupsaun laos buat foun nebe Nasaun ida nee infrenta, isu korupsaun hanesan isu nebe antigo verdade maibe sempre sai isu nebe fresku atu hodi debates. Korupsaun hadaet kuaje iha nasaun nee nia laran tomak, ho ninia modelu nebe oin-oin husi nebe kiik, hanesan korupsaun tempu (waktu), osan ate too ida nebe perigoju liu mak korupsaun ba Poder.

Virus korupsaun Poder (kekuasaan) ida nee mak perigoju liu. Ninia ironi mak moras nee sei nafatin mosu no hadaet iha kuaje areas hotu iha poder (kekuasaan). Moras korupsaun poder ( kekuasaan) fasil atu diagnosa. carakteristiku moras nee mak hanesan abujo de poder, no ida nee bele da’et ho lais. Ita hateten hadaet tanba inposibel abujo de poder nee sei la suksesu se ema nain ida deit mak halo ( bain-bain iha grupos). Maske objektivu ikus liu husi abujo de poder nee mak osan, maibe ninia rezulta (akibat) seluk sei sai perigoju liu. Tanba relasiona ba Povu no Nasaun ida nee ninia vida, ho nee sei sai perigoju liu se karik moras abujo de poder nee hadaet iha kriasaun de regras, Lei no buat importantes seluk tan. Exemplo ida nee mak perigoju teb-tebes kompara osan Nasaun nian nebe lakon.

Buat nebe sai perguntas se mak sai autor principal husi praktika habelar ou hafahe ga hadaet virus korupsaun ida nee, no bot oinsa ninia nivel imunidade. Atu resposta perguntas nee laos buat defisil ida mos. korupsaun poder (kekuasaan) so bele hadaet husi ema nebe kaer poder. Moras abujo de poder bele desenvolver husi ema nebe iha poder. Tanba sa mak sira bele hetan poder? Tanba ita foba sira poder hirak nee, no bain-bain sira iha nível de imunidade nebe as teb-tebes duke povu nebe hanesan sidadaun bai-bain. Ho nee ita hotu sai parte husi Causa? Laos tengki.

Halo lei ou regras iha Nasaun hanesan partes ida husi prosesu politika. Tanba husi prosesu politika ho nee ninia autor mak Politiko nain sira. Nee mak resposta kuaje los nian. Nasaun ida nee presija politico nain nebe nakonu ho vontade servi dor ba Nasaun. Servi signifika katak fo inportansia liu ba nesesariu Nasaun nian ( kepentingan bangsa) no Povu nian, tau as liu nesesariu Nasaun no Povu nian iha leten duke nesesariu privadu, grupos, clase sa tan nesesariu Partidu Politiku. Nasaun ida nee la presija Politiko nebe limpeja osan Nasaun, limpeja kualker sasan, ou sira nebe lolos nee laho ( tikus) maibe finji hanesan Politiku nebe diak.

Korupsaun hanesan isu ida nebe sempre hetan fatin iha kualker ema se deit atu koalia no hare ba isu nee, korupsaun isu nebe popular liu, Artistas Naionais ou internasionais sira nia popularitasaun la too atu sukat ou kompara ho isu korupsaun. Wainhira ita loke media massa liliu media cetak isu nebe la seluk la let ita sempre le kona ba mak isu korupsaun, nune mos iha komunidade nia let wainhira koko tur hamutuk rona katuas ou maluk joven balun dala lia halimar sempre ita mos rona laseluk la let nafatin sira mos koalia kona ba korupsaun, ate sira iha kbit hodi temi autor korupsaun sira nia naran, lahatene autor sira nee tebes komete iha korupsaun duni ou lae, maibe nee mak populasaun nia hare. Los duni korupsaun hanesan moras ida nebe hadaet ba mai ona.

Timor Leste hanesan Nasaun foun nebe fasil atu sai fatin ba praktika korupsaun. Hahalok nee ita hare hahu husi ukun an fofoun too oras ida nee povu nia moris nafatin kiak ba beibeik. Korupsaun fasil atu akontese iha instituisaun governu ( laos deit iha Governu maibe iha NGO barak mos halo praktika korupsaun, I iha ita nia uma laran rasik mos ita praktika halo korupsaun). Hahalok korupsaun mosu makaas hanesan tutu keu ida iha Nasaun nee nia laran parese ita nia lei nebe ninia implementasaun sei fraku. Comisaun Anti Corupsaun ( CAC) hari iha tinan 2 liu ba ho objektivu atu kombate Korupsaun maibe nee laos fasil ida ba CAC tan CAC hamrik husi zero no neneik ba neneik sei sai Hero.

Relasiona ho korupsaun nee, politik iha Nasaun ida nee hare nakonu ho impresaun kokomentu, aprendijajem, trial and error. Ema barak iha esperansaatu mosu mudansa ba Nasaun ida nee hodi mosu husi korupsaun nebe infectados kuaje iha kualker artikulasaun vida nasaun ida nee nian. Valor importantes mai ita hotu nudar sidadaun Timor mak nee ital abele intrega deit ba CAC mak luta hodi kombate korupsaun. Se ita hakarak Rai ida nee livre husi moras korupsaun entaun ita hotu tengki sai informador hodi hatutan informasaun ruma nebe karik ita hatene no hetan kona ba praktika husi korupsaun atu nune bele CAC bele hatene no prosesa. CAC ninia fungsaun hanesan Doutor atu nune kura no prevene moras korupsaun ida nee.maske defisil atu halakon maibe bele hamenus ou redus ituan hahalok korupsaun ida nee, defisil atu lakon tan korupsaun buat nebe encoberto (terselubung) signifika katak autor husi korupsaun sempre daet malun. Ohin loron ita moris iha ukun an, no Nasaun ida nee hamrik nudar Nasaun ida nebe Demokratiko tanba nee demokrasia labele sai deit hanesan ponte ida ba ema elit politiku sira hodi hariku an, familia no partido ou sira nia grupo. Nee duni hakbesik ba iha CAC hodi hatutan informasaun se karik hatene ema ruma involbe iha korupsaun atu nune CAC bele hola medidas hodi bele prevene lalais moras korupsaun nebe hadaet tun sae ona. Koperativa ho CAC hodi rejolve korupsaun atu nune hatudu katak sidadaun Timor ninia kontribuisaun ba Nasaun ida nee mos bot tebes hodi kombate korupsaun hahu husi Sucos, sub-distritu, distritu, mai iha capital Nasaun, Parlamentu, husi Jaco to’o Oekuse labele iha Laho (tikus) tur hodi ukun.

Negeri ini butuh politisi sejati, bukan polytikus yang artinya banyak tikus atau sekumpulan tikus (Heru Lelono)

Husi: Maximiano Boavida Pereira, S.I. Kom 
No. Hp : +67077907796 Email : coboy_max@yahoo.com 
Hela fatin : Ro-Ulo, Bahu, Baucau

Thursday, September 13, 2012

Kobransa Ilegal Partensia Korupsaun


STL, 13 Setembru 2012

DILI - Tribunal Distrital Dili (TDD) Kuarta (12/9), halao julgamentu ba arguido LD nebe deskonfia hetan akuzasaun forti husi Ministeriu Publiku, tanba, halo kobransa illegal  veteranus sira.

Kazu nee deskobre depois komunidade hamutuk ema nain haat husi suku Fahisoi, sub Distrito Lequedoe lori kordinador komisaun, Antigo Kombatentes da Libertasaun Nasional ba Tribunal, tanba nia halo kobransa illegal ba funu nain sira nebe simu osan pensaun.

Tuir akuzasaun ministeriu public nian katak, arguido LD nudar kordenador klandestina nebe rekolha dadus ema nebe mate iha tempu funu ba ukun rasik aan. Mas kestaun arguidu halo kobransa ba familia martires sira, wainhira simu ona osan. Vitima husi aktu arguidu nian maka Manuel, Alcino Vila Nova, Albertino da Costa Antonio Matias.

Hafoin rona akuzasaun, Tribunal fo opsaun rua ba arguido, mak hanesan, koalia, no nonok, deit, maibe arguido ne’e hili dalan nonok, hodi rona deit deklarasaun vitima sira mak, fo sasin ba tribunal kona ba akontesementu ne’e.

Iha fatin hanesan, vitima Manuel deklara katak, osan nebe nia fo ba arguido laos arguido mak husu maibe, vitima sira fo ba arguido hanesan osan pulsa nian, tanba arguido lakon tempu lao ba mai hodi trata dokumentus martires sira nian. “Hau fo osan ne’e ba arguido tanba hau hanoin arguido, uja tempu barak hodi trata dokumentus ami nian, tanba ne’e osan nebe hau fo laos fo ho liafuan ruma, maibe hau fo tanba hanoin arguido ne’e uja motor privadu hodi trata dokumentus martires sira nian.

Iha sorin seluk, vitima Albertino da Costa hatete ba tribunal katak, nia ho nia kolega nain tolu seluk, simu osan hamutuk, U$ 6500 osan nebe sira simu arguido mak trata duni dokumentus, vitima sira mos hanoin atu fo osan transporte, U$ kada ema ida fo 20, maibe, arguido la simu osan ne’e arguido nia hakarak kada ema ida fo U$ 200. “Hau ho kolega sira seluk, iha hanoin ona atu fo osan pulsa, maibe, arguido ida ne’e, hein deit mak, ema fo mos lae sisi fali ami hanesan osan tusan nebe ami debe husi arguido,”dehan vitima Albertino.

Kazu nee preside husi Juiz koletivo, Edite Palmira,(juiza presidente), Jose Maria de Araujo, Antonio Gomes, Jose Ximenes reprezenta husi Ministeriu Publik, no Olga Barreto reprezenta defensoria Publika. nes

Monday, September 10, 2012

Komando PNTL Marka Prezensa Iha Edifisiu KAK


Dili - Komandante Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) Komisariu Longinhos Monterio Marka Prezensa Iha Edifisiu Komisaun Anti Korupsaun (KAK), asina Akordu hamutuk ho Komisariu Komisaun Anti Korupsaun (KAK), Aderito de Jesus atu servisu hamutuk hodi kombate Korupsaun iha rai laran.

Prezensa Komandante PNTL Komisariu Longinhos Monteiro Iha edifisiu KAK ho objetivu atu halo asina akordu entre institusaun PNTL no KAK hodi fortifika diak liu tan servisu entre KAK no PNTL nebe halao tiha ona durante ne’e.    

Hafoin asina Nota Entimentu Komandante PNTL, Komisariu Longinhos Monteiru Informa katak, asina akordu nebe halao parte rua Hanesan KAK no PNTL atu Intende malu no servisu hamutuk hodi bele aumenta kapasidade operasional inklui mos koinesementu ba  iha area investigasaun. 

“Hau hanoin servisu hamutuk nebe ami halao inisitava diak nebe KAK diskuti no ami indente malu kedas, tan nee’e ami halo ona asinatura ne’e bele hatete mai oin Policia tenki iha aktividade barak  nebe servisu hamutuk ho KAK,” dehan Longinhos ba Jornalista Sesta (07/09) iha edifisiu KAK Farol. Informasuan kompletu iha STL Jornal no STL We, edisaun Sabado (8/9). Timotio Gusmão/ Ines das Dores

STL, 07 Setembru 2012

Tuesday, August 28, 2012

Prezensa Paulo Assis Iha KAK, Taka Ba Publiku


STL, 28 Agustu 2012

DILI -  Eis Vice Ministru Edukasaun iha governu ALiansa maioria parlamentar (AMP) Paulo Asis presta deklarasaun ba iha komisaun Anti Korupasaun (KAK), mabe deklarasaun ne’e taka ba publiku tamba segredu nasaun.

Vise Ministru Edukasaun (ME) iha governu AMP ne’e marka prezensa iha edifisiu Komisaun Anti Korupasaun ho kareta privadu kuaze tuku 08.30 no remata deklarasaun kuaze 11.00 otl.

Hafoin presta deklarasaun ba KAK iha edifisiu KAK Farol, Jornalista sira koko atu halo klarifikasaun ba objeitivu Eis Vice Ministru Paulo Assis nian prezensa iha edifisiu KAK, maibe lakonsege tamba ministru ne’e taka ibun ba media.

“Hau labele koalia tamba segredu nasaun nian,” dehan Vice Ministru Edukasaun Paulo Assis ba jornalista Tersa (28/8) iha Edifisiu Comisaun Anti Korupsaun ((KAK) Farol hafoin presta deklarasaun ba KAK.

Ba kestaun ne’e STL koko atu halo komfirmasaun ho Komisariu KAK Aderito De Jusus Maibe lakonsege nafatin, tamba Segredu nasaun, tan ne’e prezansa Eis Vice Ministru Edukasaun Paulo Assis Iha governasaun AMP nian, iha KAK sei segredu nafatin. Informasaun kompletu iha STL Jornal no STL Web, edisaun Kuarta (29/8). Timotio Gusmão/ Tomas Sanches

Tuesday, August 14, 2012

Lucia Husu TR Foti Desizaun Lalais ba Nia Kazu


 15 August 2012 

Radio, online – Eis Ministra Justisa IV governu konstitusional, Lucia Lobato Brandao ne’ebe iha fulan kotuk liu ba hetan kondena husi Tribunal Distrital tama prizaun tinan 5 maibe ate agora seidauk tama prizaun. Ho razaun ida ne’e Lucia Lobato husu ba Tribunal Rekursu (TR) atu foti lalais desizaun atu nune’e bele iha dalan klaru. 

Kestaun ne’e Lucia hato’o ba jornalista hafoin hasoru malu ho Prezidenti da Republika, Taur Matan Ruak (15/8), iha Palacio Prezidensial Aitarak-Laran, Dili.

Lucia hatutan, durante iha kampanha politika foin lalais ne’e iha eleisaun parlamentares, Lucia kompri nia obrigasaun la tuir kampanha. “Hau nia partido lakon tan, hau hela ho situasaun ida ho inserteja, halo aktividade politika mos para hotu. Ne’ebe hau hein hela desizaun TR ne’e bele sai lalais. Desizaun TR dehan katak hau tenke ba kadei hau sei kumpri hodi ba tama prizaun,”Lucia akresenta.

Lucia mos dehan, see wainhira desizaun TR la hetan sala ruma, Lucia sei halao vida  moris hanesan baibain. Halo plano servisu hodi servisu ba fo han ba oan sira  no hare uma laran.

Lucia mos komenta katak, “Ministerio Publiku husu tan para hau atu hetan 12 anos. Hau naok estadu nia osan kuatru mill terjentus vinti sinko dolares halo prejuijo ba estado mak ne’e ne’ebe hau tenke simu 5 anos. Ministerio publiku la kontenti, ne’ebe hau simu dozi anus iha prijaun ne’ebe hau hein tribunal fo sai katak hau simu dozi anus iha prijaun hau simu.”

Lucia Lobato hateten tan katak , ohin hau koalia ho Prezidenti da Republika ba sauntus lubuk ida maibe hau mos iha diretu atu lalika fo sai ba imi ne’ e ga?

Eis Ministra Justisa ne’e mos senti kontenti tamba Prezidenti  da Republika laran kma’an no fuan murak hodi simu nia., maske nia laos ona Ministra da Justisa.

“Hanesan nia sidadaun ida ami nain rua koalia asuntus lubuk ida, maibe hau iha diretu atu labele fo sai ba media,” dehan Lucia.

15 August 2012
Fonte: Radio Liberdade Dili
http://radioliberdadedili.com

Thursday, August 9, 2012

KAK Husu Ministro Foun Kontrola Kada Departemento

 STL, 09 Agustu 2012 

Komisaun Anti Korupsaun
DILI - Komisario Komisaun Anti Korupsaun (KAK), hafoin partisipa iha seremonia tomada de pose, V Guvernu Konstitusinal, nebe, halao iha Palacio da Nobre Lahane Dili, kuarta(8/8), hatete, atu halakon korupsaun, iha rai laran importante, ministro sira mak, tenki halo kontrola kada departementu sira nune’e, kada direktores sira bele, hado’ok a’an husi korupsaun. 

Aderito de Jesus Soares kolia lia lia hirak ne’e, ba STL iha Lahane Dili,hafoin ramata seremnoia, tomada de pose ba V Kintu Guvernu Kosntitusional. Tuir Aderito katak, atu halakon korupsaun iha rai laran, persiza, Ministro foun sira, tenki halo kontrola ba direktores sira atu nune’e, direktores sira labele, monu ba manobra korupsaun.jef/nes

ProKAK

Friday, August 3, 2012

LPV tenki halo revizaun


 STL, 03 Agustu 2012 

II Lejislatura La Konsege Aprova Lei Pensaun Vitalisia, III Lejislatura Tenki Halo Revizaun

Dili - Reprejentante povu iha uma fukun Parlamentu Nasional (PN), Deputada bankada FRETILIN  Josefa Perreira hateten, iha segunda lejislatura deputadu hamutuk 33, la konsege aprova lei pensaun vitalisia, maibe ho terseira lejislatura sei halo revizaun ba lei ida ne’e.

Deputada Josefa hateten iha III lejislatura, importante maka oinsa atu hare hodi halo revizaun ba lei pensaun vitalisia, nomos kriteira-kriteria nebe maka bele hare hodi regula nebe relasaun ho lei ne’e rasik.

“Hau hanoin importante atu hare konaba lei ida ne’e, oinsa ita bele hare tok atu halo revizaun, e atu hare mos kriterias-kriterias ruma nebe’e ke ita bele hatama no hare mos ba instituisaun seluk laos deit iha PN, maibe oinsa maka ita atu bele regula mos enrelasaun lei ba reforma ruma karik,” dehan Deputada Josefa ba STL iha uma fukun PN Sesta (3/8).

Deputada husi bankada CNRT Carmelita Moniz afirma, maske segunda lejislatura la konsege hadia lei pensaun vitalisia, maibe iha terseira lejislatura iha esperansa katak, sei halo revizaun  ba lei pensaun vitalisia. Informasaun kompletu iha STL Jornal no STL Web, edisaun Sabado (4/8). Jasinta Sequeira

Thursday, August 2, 2012

Ana Pessoa: “PGR Sei Renova Lei Anti Korrupsaun no Anti Droga”


JI - 02 Agustu 2012

Prokurador Jerald a Republika, Ana Pessoa dehan, deklara atu halo renovasaun ba lei Anti Korupsaun, lei Anti Droga no lei sira ne’ebe kaduka tiha ona, tanba la konsege deskute durante segunda legislatura.

Nia dehan lia hirak ne’e hafoin hasoru malu ho Prezidenti republika Taur Matan Ruak, iha Palasiu Prezidenti Ai-Tarak laran, Dili (01/8).

Tuir Ana pessoa, Lei Anti Korupsaun kaduka ona tanba iha tinan 2010 haruka ona ba Parlamentu Nasional (PN), maibe la konsege aprova, lei anti droga ne’ebe PGR produs hodi haruka ba Ministeriu Justica (MJ) mos lakonsege aprova.

Nia hatutan, durante ne’e instituisaun prokuradoria Jeral simu kazu barak ne’ebe iha relasaun korupsaun, mal administrasaun ne’ebe haruka ona ba Komisaun Anti Kosupsaun (KAK) hodi halo prosesu investigasaun profundu.

“Kazu ne’ebe ami simu iha Dili tres mill (3000),” dehan PGR Ana Pessoa.

Iha sorumut ne’e mos PGR informa ba Prezidenti Taur Matan Ruak ba prosesu loke delegasaun Prokuradoria iha maliana, Vikeke no Ermera, tuir loloos planu ne’e realiza ona, maibe prosesu konstrusaun obra seidauk remata.

Nune’e, informa kona ba rekursu umanu iha instituisaun PGR rasik, liuliu nomesaun Timoroan 43 sai ofisial justisa no balun sai ajudante

Wednesday, August 1, 2012

Lucia Lobato hein hela desizaun husi Tribunál Rekursu


1 Agosto 2012

Tuir ajénsia PNN, Sergio Hornai ne’ebé sai nu’udar advogadu ba eis-ministra Justisa, Lúcia Lobato informa katak ninia kliente sei hein hela dezisaun husi Tribunál Rekursu, relasiona ho ninia (Lúcia Lobato) kazu. 

Fulan rua ona mak Lobato hetan akuzasaun katak Nia envolve iha kazu korupsaun hodi ikus mai kondena Nia ho prizaun tinan lima. 

Tanba ne’e mak eis-ministra ne’e, apela ba Tribunál Rekursu, hodi bele hatene klean liu tan informasaun kona-ba ninia kazu. 

“Ami hein hela (husi parte Tribunál Rekursu) atu ami bele foti dezisaun ida ne’ebé di’ak iha tempu hirak tuir mai”, tenik Hornai, hodi hatutan liu tan katak ninia kliente sei simu desizaun saida de’it ne’ebé Tribunál Rekursu sei atu fó ba Nia. 

Iha loron 20 fulan Marsu liu ba, parlamentu nasionál suspende tiha ministra Justisa ne’e, bainhira orgaun refere simu pedidu ida husi Tribunál Distritál Dili, atu halo julgamentu ba Lúcia Lobato nó mane ida ne’ebé identifika ho naran António Araújo Freitas. 

Tuir despaxu ne’ebé iha, tribunál “akuza sira na’in rua (Lúcia Lobato nó António Araújo) ho krimi korupsaun, abuzu de poder nó hafalsu dokumentu”.

Maski nune’e, ministra Justisa absolve ona husi krime abuzu de poder nó administrasaun danosa nó António Freitas absolve husi akuzasaun hothotu. 

SAPO TL ho PNN Portuguese News Network 

Saturday, June 30, 2012

KAK-SEPI Hamutuk Prevene Korupsaun


STL, 29 Junhu 2012

DILI - Komisariu Komisaun Anti Korupsaun (KAK), Aderito de Jesus Soares hamutuk ho Sekretaria Estadu Promosaun Igualdade (SEPI), Idelta Maria Rodrigues, fahe informasaun ba funsionariu sira, atu labele monu ba manobra korupsaun, tamba korupsaun nee hamate dezenvolvimentu nasional.

Ba jornalista iha Loja Jacinto Kulu Hun-Dili, Kuarta (27/06), Sekretariu Estadu Promosaun Igualdade (SEPI), Idelta Maria Rodrigues, hateten, korupsaun hanesan dalan nebee hamate dezenvolvimentu nasional, tamba nee, SEPI konvoka reuniaun hamutuk ho funsionario sira hodi bele inkoraja funsionario sira hadook aan husi korupsaun.

“SEPI nia mandatu atu ramata, SEPI rasik tenki kria sistema ruma liu husi reuniaun ida nee atu fo hanoin klean ba funsionario sira nebee permanente, nunee iha futuru sira kontinua servisu nafatin iha governu foun mai, bele hatene kona ba korupsaun,” dehan Idelta.

Idelta hanoin, atu kombate korupsaun presiza kontribuisaun husi ema hotu-hotu laos KAK mesak. Ho ida nee, bainhira too iha mandatu ikus, SEPI konvida mos KAK atu esklarese servisu KAK nian ba funsionariu sira, nunee funsionario sira bele hadook aan husi korupsaun.

Iha fatin hanesan, Komisario Komisaun Anti Korupsaun (KAK), Aderito de Jesus Soares iha nia intervista, hateten, KAK hanesan intituisaun kriminal nebee investiga kriminozu sira, laos lalais investiga fo rezultadu  ba publiku, maibe persiza tempu naruk atu halo ida nee.

“Atu halo servisu KAK nian ho diak, KAK foin rekruta tan funsionario nain lima, kona ba investigasaun nian, e hau fiar katak, funsionario sira ne’e sei halao sira nia servisu diak iha futuru, maske agora servisu seidauk lao maximu, maibe iha futuru servisu KAK sei lao diak,” katak Aderito.

Iha fatin seluk, Januario da Costa nudar estudante, hateten, hanesan sidadaun Timor oan senti moe wainhira rai doben TL sai hanesan nasaun korupto iha mundu, nune’e hanesan povu, husu ba KAK tenki hatudu servisu diak, imparsial, no independente hodi investiga ema korupto nebe estraga Timor naran foer iha mundu.

Entertanto Estudante Fakuldade FISIPOL,  Maria Fatima kestiona, dalabarak KAK fo sai ba publiku katak, iha membro governu balu involve korupsaun, ho funsionario publiku balun mos halo korupsaun, maibe rezultadu husi deklarasaun nee, povu seidauk hare ho matan, membro governu sira nee ba hatan iha Tribunal.
SEPI Konvoka Reuniaun ho Funsionariu

Sekretario Estadu Promosaun Igualdade (SEPI), Idelta Maria Rodrigues, iha Kuarta (27/06), konvoka reuniaun hamutuk ho funsionario, xefi departementu, xefe aprovizionamentu, hodi rona sira nia opiniaun, esperiensia, no desafiu durante tinan lima (5).

Tuir Idelta, sorumutu nee nudar reflesaun ba tinan 2007-20012 kona ba servisu saida mak SEPI halo tamba durante nee SEPI halo tiha ona reflesaun ida hamutuk ho sosiedade Sivil, Jornalista, Administrador Distrito, no Sub Distrito, ho ministeriu hotu, inklui parseiru sira husi liur kona mandatu SEPI durante tinan lima. Ramata tiha ida ne’e, SEPI kontinua konvoka refleksaun internalmente  hamutuk ho  funsionariu sira hodi hatene kona ba esperiensia desafiu durante tinan lima nia laran.

“Ami hakerek tiha ona relatorio ba servisu durante tinan lima nian maibe funsionario sira balun la hatene, tamba nee ohin hanesan loron importante atu bele rona ejijensia, defikuldade hotu nebee funsionario sira sente,” Idelta informa.

Idelta haktuir liu tan katak, funsionariu sira nebe servisu permanente, sira sei kontinua halao servisu iha governu foun, presiza hatene saida mak durante ne’e sei sai defikuldade ba instituisaun. nes/mj6

Moprokak

Friday, June 22, 2012

Corrupção é tema na campanha eleitoral para as legislativas de Timor-Leste

Lusa, 21.06.2012

A corrupção é tema na campanha eleitoral para as legislativas de Timor-Leste, com oposição e membros do Governo a considerarem que é preocupante e entidades responsáveis pelo seu combate a defenderem que não é sistemática.

Timor-Leste realiza legislativas a 07 de julho e os futuros Governo e parlamento não vão poder pôr de lado o tema, até porque o país foi classificado no Índice de Perceção da Corrupção de 2011 como de elevado risco.

Em declarações à agência Lusa, o atual ministro dos Negócios Estrangeiros e líder do Partido Social-Democrata (PSD), Zacarias da Costa, considerou a corrupção como endémica no país.

O Conselho Nacional da Reconstrução de Timor-Leste (CNRT), partido do atual primeiro-ministro Xanana Gusmão, reconheceu recentemente suspeitas de envolvimento de membros do Governo em atos de corrupção, admitindo que o seu partido não será visado nas urnas.

A oposição tem chamado a atenção para o tema, acusando o atual primeiro-ministro de nada fazer para combater e fazer punir as pessoas.

Apesar de nos últimos meses vários membros do Governo terem sido chamados à Comissão Anticorrupção (CAC), entidade que combate o fenómeno no país, apenas a ministra da Justiça, Lúcia Lobato, foi condenada a cinco anos de prisão por participação económica em negócio.

Em declarações à agência Lusa, o comissário-geral da CAC, Adérito Soares, insistiu que a corrupção "não é sistemática".

"Estamos numa altura muito oportuna para apresentar novos desafios aos futuros governo e parlamento", afirmou, defendendo a necessidade de envolver todos os atores timorenses para criar uma cultura de rejeição.

Para Adérito Soares, é "muito importante mudar as mentalidades das pessoas".

"Os seres humanos não são anjos e a questão é como conseguimos construir um bom sistema que previna e minimize. Queremos um Timor-Leste democrático com uma forte cultura de rejeição da corrupção", disse.

Para a juíza do Supremo Tribunal de Recurso, Natércia Pereira Gusmão, o fenómeno engloba tudo, incluindo pessoas que não percebem que estão a cometer um ato ilícito.

"Tem de haver prevenção, formação e informação. Caso contrário, as pessoas não percebem o que fazem", disse, salientando que há também as regras da moralidade, que não devem ser esquecidas.

O presidente da Comissão "C", Economia, Finanças e Anticorrupção, Manuel Tilman, disse que ainda há uma mentalidade e um modelo de fazer negócios indonésios.

"Na mentalidade indonésia e asiática o dar uma gorjeta depois de um bom negócio não é corrupção. O problema é que não se distingue um negócio público", afirmou.

Para Manuel Tilman, é a pobreza dos timorenses que leva à corrupção.

Lusa

Thursday, June 21, 2012

Kombate Korupsaun Maka Sai Programa Spesifiku Parpol

STL, 21 Junhu 2012

DILI-Kombate Korupsaun sai hanesan programa espesifiku ba Partidu Politiku sira, ida nee hatudu katak ema hotu-hotu lakohi atu korupsaun buras iha Nasaun Timor Leste, tanba nee hein katak promesa nebee Parpol sira hatoo sei aplika duni iha sira nia ukun durante tinan 5 nia laran.

Reprezentante Partidu Demokratiku Jacinta Pereira hatete, Karik Povu fo fiar ba Nia hodi tuur iha PN, maka sei kombate korupsaun nebee oras nee buras iha nasaun TL. Katak Jacinta atu kombate korupsaun hahu husi ita pessoal, atu koko transparensia kona ba buat nebe iha, molok tama ba iha Governu.

“PD Nia hanoin bainhira kaer Governu ka tama ba PN, ita tenki hatene uluk lai ida-idak nia rikeza ka osan nebee maka iha hodi nunee bele hare durante tinan Lima nia laran maka iha mudansa nebee maka boot ida nee bele fo ninia impaktu husi korupsaun nee rasik,” dehan nia iha Debate entre Feto Partidu Politiku iha Studio STL TV, Osindo Dili Kinta (21/6).

Lia fuan hanesan hatoo husi Partidu PUN, Eugenia Neves da Costa katak Koalia kona ba korupsaun, tinan 5 nia laran hatudu ona katak Partidu PUN nia ema iha PN sempre koalia kona ba oinsa atu kombate korupsaun, asuntu korupsaun sai hanesan asuntu importante ba Partidu atu kombate karik povu fo fiar kaer Governu ka tuur iha Parlamentu Nasional. Informasaun kompletu iha STL Jornal no STL Web, edisaun Sesta (22/6). Terezinha da Costa

Moprokak

Wednesday, June 20, 2012

TMR Simu Informasaun Servisu KAK

STL, 20 Junhu 2012

PR Taur Matan Ruak
DILI - Komisariu Komisaun Anti Korupasaun (KAK) Aderito De Jesus Soares marka prezensa iha palasiu Prezidente hodi informa aktividade no situasaun enzeral durante ne’e ba Prezidente Republika Taur Matan Matan Ruak (TMR).

Hafoin inkontru ho TMR, Komisariu Aderito de Jesus Soares Ba Jornalista Kuarta (20/6) iha palasio Prezidente Aitarak laran hatete, marka prezensa iha palasiu hodi informa servisu KAK durante ne’e ba prezidente.

“Ami mai atu fahe informasaun oituan ba prezidente kona ba servisu Komisaun Anti Korupasaun iha area hotu-hotu, ami mai hatoo ida ne’e ba ita nia Prezidente Taur Matan Ruak,” dehan Komisariu KAK Aderito.

Nia esplika, informasaun nebe hatoo hare programa liu-liu prevensaun korupasaun nebe iha ligasaun ho servisu prezidente nian iha future, tan ne’e mai fahe informasaun ba prezidente. Informasaun kompletu iha STL Jornal no STL Web, edisaun Kinta (21/6). Timotio Gusmão

Moprokak

KAK- PARPOL Sei diskuti Deklarasaun Asset Rikusoin

STL, 20 Junhu 2012

DILI - Partidu Politiku (PARPOL) nebe hetan kadeira hafoin elisaun parlamentar, sei halo diskusaun ho Komisaun Anti Korupasaun (KAK) hodi hare klean liu tan rikusoin membru ida-idak nain antes sai Membru Parlamentu no Governu ba tinan lima.

Informasaun ne’e fo sai husi Komisario KAK Aderito de Jesus Soares Ba Jornalista Kuarta (20/6) iha palasio Prezidente Aitarak laran, Hafoin hatoo informasaun servisu KAK nian ba Prezidente Republika Taur Matan Ruak.

“Ita hein depois eleisaun, sei iha fali konferensia hamutuk ho partidu politiku sira nebe mak hetan asentu iha parlamentu atu hare diak liu tan Asset rikusoin nebe mak iha, maske sistema iha ona maibe atu halo efektivu liu tan,” dehan Komisario Aderito.

Nia hatutan Deklarasaun Asset rikusoin Kak sei halo Follow Up atu diskuti klean liu tan hamutuk ho partidu politiku sira, tan ne’e hafoin elisaun mak bele halo koneferensia hamutuk. Nia hatutan lei oras ne’e iha ona maibe hein atu reforsa ekipa ida, tan ne’e KAK halo servisu nafatin hodi reforsa hasae kapasidade. Informasaun kompletu iha STL Jornal no STL Web, edisaun Kinta (21/6). Timotio Gusmão 

Moprokak

Tuesday, June 19, 2012

Prepara Governu Foun, KAK Deskuti Deklarasaun Asset Rikusoin

STL, 19 Junhu 2012

DILI - Prepara governu no parlamentu foun ba tinan lima mai, Komisaun Anti Korupsaun (KAK) no Inpektur Zeral Estadu (IZE) diskuti deklarasaun Asset Riksoin antes sae membru parlamentu no governu hodi prevene korupsaun iha rai laran.

Tuir Komisariu CAC Aderito de Jesus Soares katak, Diskusaun liu husi meja redonda nebe organiza hamutuk ho IZE, nia planu hodi diskuti kona mekanismu nebe diak liu ba deklarasaun asset no Rikusoin.

“Ita halibur liu-liu ba direitor zeral sira, inspetur estadu ka ministeriu atu ita diskuti no hare sistema nebe lao oras nee’e, atu it abele propoin sistema nebe diak liu tan ba parlamentu foun no governu foun nebe sei mai,” dehan Komisariu CAC Aderito De jesus Soares ba Jornalista Tersa (19/6) iha Salaun Delta Nova Comoro.

Iha fatin hanesan Juiza Tribunal Rekursu Maria Natersia Gusmao hatete, lei numeru 7/2007 nebe koalia kona ba estatutu ba orgaun soberania no mos iha estatutu nia laran iha atrtigu balun koalia mos kona ba deklarasaun rendementu. Informasaun kompletu iha STL Jornal no STL Web, edisaun Kuarta (20/6). Timotio Gusmão

Moprokak